काभ्रे,
लामो दूरीको बस यात्रा सम्झिने बित्तिकै कसैकसैलाई टाउको दुखेको जस्तो हुने गर्दछ । लामो यात्रा गर्न मन भएपनि बस चढेदेखि नै टाउको दुख्ने, मुखमा अमिलो पानी आउने, रिंगटा लाग्ने, केही खान मन नलाग्ने, कोही बोलेको सुन्न पनि मन नलाग्ने हुने गर्छ । यस्ता लक्षणलाई मेडिकल भाषामा मोसन सिक्नेस भनिने जनरल फिजिसियन तथा ग्यास्ट्रोलोजिस्ट डा. अवशेष भण्डारी बताउँछन् । यकिन गरेर कस्ता व्यक्तिलाई मोसनसिक्नेस हुन्छ भनेर ठ्याक्कै भन्न नसकिएतापनि शरीरको सन्तुलन बिग्रिंएको अवस्थामा यात्रा गर्दा ,घुमाउरो बाटोमा गाडीमा यात्रा गर्दा सिरेबेलमको सन्तुलन बिग्रिएर मोसनसिक्नेसको समस्या देखिने डा. अवशेष भण्डारी बताउँछन् । गाडीको गन्ध आउने, गाडी चढ्ने बित्तिकै बान्ता आउँछ भने त्यस्ता व्यक्तिमा मानसिक समस्या पनि हुनसक्ने डा. भण्डारी बताउँछन् । ‘कोही व्यक्तिलाई पहिला गाडी चढ्दा बान्ता भएको छ भने पछि उसको माइन्डले प्रि–अकुपाइड गर्छ र हरेक पटक गाडी चढ्दा यस्तो समस्या आउँने उँहा बताउनुहुन्छ । लामो दूरीको यात्रा नगरेका व्यक्तिलाई बान्ता आउन सक्छ है भनेर कसैले भनेपछि त्यो व्यक्तिको दिमागले त्यही सोचेर पनि मोसनसिक्नेस हुनसक्छ । यस्तो अवस्थामा आफ्नो मनलाई अन्यत्र केन्द्रित गर्न र अरुमै कुरामा ध्यान केन्दित गर्दा बान्ता आउन कम हुने डा. अवशेष भण्डारी बताउँछन् ।
मोसन सिक्नेस कसरी कम गर्ने ?
डा. भण्डारीका अनुसार मोसनसिक्नेस हुनेको लागि एन्टीहिस्टामेनिक र प्रोमेथाजरिन औषधि दिनुपर्छ । जुन यात्रा गर्नुभन्दा आधा घण्टा अघि खानुपर्ने हुन्छ । यो औषधिले बान्ता नै रोक्नेभन्दा पनि सिरेबेलमफंक्सनल डिसअर्डर रोक्न मद्दत गर्छ । त्यसबाहेक थोरै थोरै खानेकुरा खाइराख्ने, अन्य कुरामा मन लगाउने, सँगै बस्ने व्यक्तिसँग गफ गर्ने कार्य गर्दा दिमागले बस चढेर गाह्रो हुने कल्पना गर्न पाउँदैन । गाडीमा धेरैले बान्ता हुन्छ भनेर भोकै यात्रा गरिरहेको पनि पाइन्छ, तर यसले ग्यास्ट्रिक बढाउने हुँदा पटकपटक खानेकुरा खाइरहनुपर्ने डा. भण्डारी बताउँछन् ।
राष्ट्रिय आयुर्वेद अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक डा. रामआधार यादवका अनुसार आँखा, कानको सन्देश दिमागले राम्रोसँग ग्रहण नगर्दा सन्तुलन बिग्रिएर मोसनसिक्नेस देखिन सक्छ । यस्तो समस्या बस चढ्ने, कार चढ्ने र हवाईजहाज चढ्ने व्यक्तिलाई हुने गर्छ ।
आयुर्वेदिक औषधिले पनि मोसनसिक्नेस कम गराउने डा. यादवको दाबी छ । ‘ह्रब्स ब्रिथको बास्ना सुँघ्दै यात्रा गर्न सकिन्छ । यात्रा गर्दा जहिले अगाडि हेर्न लगाउने, टाढाको दृश्य हेर्ने, झ्यालहरु खोलेर ताजा हावा आउन नदिने, मसलेदार खानेकुरा यात्रा गर्दा सकेसम्म नखाने, गीत सुन्ने गर्दा दिमाग अन्तै भुलिन्छ,’ उँहा बताउनुहुन्छ ।
